Rối Loạn Phổ Tự Kỷ (ASD)

Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD), thường gọi là tự kỷ, là một rối loạn phát triển thần kinh xuất hiện sớm ở trẻ. Trẻ tự kỷ có thể có một số khả năng nổi trội như ghi nhớ, sắp xếp đồ vật, nhưng lại gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp, ngôn ngữ, sở thích và hành vi xã hội.

Tỷ lệ mắc tự kỷ

• Ở Việt Nam: nghiên cứu diện rộng cho thấy khoảng 1-2% trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ, trong đó trẻ trai mắc nhiều gấp 5 lần trẻ gái.

• Ở Mỹ: theo CDC (2025), tỷ lệ tự kỷ là 1/31 trẻ (~3%)
  Hiện chưa xác định chính xác nguyên nhân, nhưng đa số nhà khoa học cho rằng tự kỷ liên quan đến đa yếu tố: gen và môi trường.

Dấu hiệu nhận biết tự kỷ ở trẻ

Các biểu hiện thường xuất hiện trước 3 tuổi, phổ biến nhất là chậm nói. Một số triệu chứng hay gặp gồm:

• Khó khăn trong giao tiếp, ngôn ngữ

Giảm khả năng giao tiếp, chia sẻ cảm xúc qua lại: như gọi trẻ ít quay lại, trẻ ít khi cười lại với mình, không khoẻ đồ chơi hay chỉ vật yêu thích của trẻ…

Giảm khả năng giao tiếp không lời: ít nhìn vào mắt người khác khi nói chuyện, ít biểu hiện cử chỉ, điệu bộ, nét mặt hay giọng nói của trẻ thiếu nhấn nhá như những trẻ khác…

Giảm khả năng chơi tưởng tượng, ít mong muốn kết bạn, không bận tâm đến bạn cùng trang lứa… hoặc một số trẻ có thể kết bạn nhưng khó khăn để duy trì và phát triển mối quan hệ bạn bè

• Hành vi và sở thích bất thường

  • Lặp lại động tác, lời nói, cách chơi.

  • Thích sắp xếp đồ vật theo trật tự cố định.

  • Gắn bó quá mức với một vật hoặc chi tiết nhỏ.

  • Phản ứng quá mức hoặc thờ ơ với âm thanh, cảm giác (ví dụ: sợ tiếng máy cắt tóc nhưng ít cảm nhận đau khi té ngã).

Điều trị và can thiệp cho trẻ tự kỷ

Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn. Các phương pháp giáo dục, tâm lý và hành vi được chứng minh hiệu quả nhất, giúp trẻ:

• Tăng khả năng giao tiếp,

• Giảm hành vi bất thường,

• Hỗ trợ hòa nhập xã hội.

Nguyên tắc vàng: can thiệp càng sớm càng tốt (tốt nhất trước 2 tuổi), với cường độ khoảng 40 giờ/tuần liên tục trong ít nhất 2 năm.
Vai trò của phụ huynh và gia đình là yếu tố quyết định: cha mẹ, ông bà, người chăm sóc nên tham gia trực tiếp hoặc học online để duy trì sự can thiệp liên tục và nhất quán.

Để biết thêm thông tin phụ huynh có thể xem video dưới đây về tự kỷ của Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thiện Thắng, giảng viên trường Đại học Y Dược Cần Thơ qua chương trình Sức khỏe của bạn của Đài truyền hình Vĩnh Long. Nếu nghi ngờ trẻ có nguy cơ tự kỷ, phụ huynh có